مهر با کودک
مهر، ماه خاطرات، دوستیها، بوی کتاب نو، ماه قول و قرار و تبدیل شدن به شاگردی خوب و شاید
ماه اضطراب و دلواپسی ، نفرتها و عقده ها از راه می رسد.
ورود به کلاس اول تجربه ای جدید و مرحله ای حساس از دوران زندگی هر فرد به حساب می آید.
تجربه ای که تاثیر مستقیم و عمیقی در تعیین سرنوشت و آینده او دارد. شروع یکی از مراحل رشد
کودک است .
طبق نظر متخصصان ،مراحل مختلف رشد ، دارای پیوستگی و ارتباطی می باشند که جدا کردن آنها عملا غیر ممکن است. هر چند مرحله از رشد ، بر پایه مراحل قبلی و زمینه ساز مراحل بعدی است .
با این تفاسیر،مساله ای که در اولین برخورد با کودک کلاس اولی ، با آن مواجه می شویم ، آمادگی اوبرای ورود به مدرسه است که به نوعی با کودک ارتباط پیدا می کند:
کودک و ( پدر ، مادر ، معلم ، و مدرسه )
همواره اولین چیزی که در متون روانشناسی و تربیتی به آن توجه می شود ، سن کودک است که سن
7 سال را،تمامی متخصیصن تعلیم و تربیت به عنوان سن آمادگی برای یادگیری خواندن ونوشتن قبول
دارند. بعد از سن ، مساله شرایط جسمی و فیزیکی کودک مطرح می شود .
شرایط فیزیکی :
معلم باید اطلاعاتی در مورد ویژگی های کودکی که وارد کلاس اول شده داشته باشد .
این که آیا کودک تحمل نشستن در کلاس را دارد ؟
آستانه ی توجه کودک به چه میزان است ؟
اینکه آیا کودکی که در کلاس اول ثبت نام کرده ،علاوه بر سن ، فیزیک و رشد ذهنی لازم را نیز به
دست آورده یا نه ، باید مورد توجه معلم باشد. علاوه بر این دکتر کاظمی به داشتن یکسری تواناییها و
امکانات و مهارتهایی اشاره می کند که فراگیری آنها باید از سنین قبل از ورود به مدرسه ، حتی نوزادی
شروع شده باشد، مثل احساس امنیت که از دوره شیرخوارگی با رسیدگی ومراقبتهای به موقع و به
اندازه مادر در مورد زمان شیر خوردن، نظافت و... در کودک ایجاد می شود و یا دوره انتظار که در سه
سالگی کودک آن را فرا می گیرد و می تواند این مساله را درک کند که مادر بعد از ترک او دوباره باز
خواهد گشت و قادر به منتظر ماندن برای بازگشت او خواهد شد. و در نهایت به گذراندن دوره پیش
دبستانی به لحاظ آموزشهای غیر رسمی و فضای آزاد و شادتر در یادگرفتن یکسری مهارتهای مقدمانی
خواندن و نوشتن ، تربیت حواس و مهارتهای حرکتی تاکید می کند.
خانواده اولین بستر و عامل رشد و پرورش قوای مختلف کودک به حساب می آید. پدر و مادر با
روشهای تربیتی و ارتباطی خود شرایط و مقدمات پرورش استعدادهای درونی کودک را فراهم می کنند و
هرچه خود را بیشتر به توانائیها و مهارتهای لازم برای فرزند پروری تجهیز کرده باشند بهتر و موثر از
عهده این امر برخواهند آمد. ورود به مدرسه نیز نه تنها آمادگی کودک که آمادگی پدر و مادر را نیز
طلب می کند. یعنی والدین آماده ، قادر به ایجاد آمادگی در کودک هستند .
مرضیه شاه کرمی کارشناس و مدرس آموزش خانواده نگرانیها و حتی طرز تفکر و نگاه والدین به
سیستم آموزشی را جزو عوامل تاثیر گذار در روند آماده سازی کودک به حساب می آورد و عنوان
می کند این نگرانیها توسط پدر و مادر به طور غیر مستقیم به بچه ها منتقل می شود.
زمانی که ما گاهی از شرایط مدرسه بدگویی می کنیم، تجربیات تلخمان را از دوران مدرسه تعریف
می کنیم از دوگانگی که درسیستم آموزشی وجود دارد می گوییم در حالی که کودک قدرت درک و تحمل
چنین مسائلی را ندارد و ذهنیتی از مدرسه به او می دهیم که پیش خودش فکر کند برای چه من باید به
چنین جای بدی بروم!. در واقع پدر و مادر باید قبل از رفتن به مدرسه نگرانیهایی که نسبت به دوست
انتقال آن به کودک جلوگیری کنند.
نکته دیگری آمادگی جدا شدن چه قبل از مدرسه و چه بعد از مدرسه است که باید بین پدر و مادر و
کودک ایجاد شود. یعنی پدر و مادری که مهارتهایی به بچه می آموزند . این اعتماد به نفس را در او
ایجاد می کنند و ضرورت وجود استقلال و توانائی جداشدن از خانواده را به عنوان یک نیاز درک
می کنند ، فرصتهایی فراهم می کنند که کودک بتواند ساعاتی دور از والدین باشد واین تجربه را کسب
کند که عدم حضور یا خروج آنها از خانه برای ساعاتی، نه تنها اتفاقی ایجاد نمی کند ،که شاید بعد ازآن
منجر به بهتر شدن روابط میان آنها نیز بشود.
اگرچه ورود به مدرسه به معنی فراگرفتن یکسری مهارتها و عادات و فرصتهای آموزشی و یادگیری
مختلف است ولی کسانی می توانند به خوبی از این موقعیتها بهره ببرند که پیش زمنیه و آمادگی ورود
به این مرحله را داشته باشند. در این بین مادران نقش ویژه ای در ایجاد این شرایط بازی می کنند و
داشتن برنامه ای آگاهانه برای کودک در سنین مختلف و در نظر گرفتن ویژگیها و نیازهای مختلف
کودک در شرایط گوناگون وظیفه ایست که قبل از هر کسی به عهده مادر قرار دارد. شاه کرمی ایجاد
عادات مطلوب مثل مطالعه و یادگیری ، مسئولیت پذیری ، پشتگار در انجام کارها، تمرکز و دقت در
گوش دادن، احترام به دیگران و نیز بالا بردن توانائی کودک در خوب گوش دادن ، تقویت شنوایی و قوه
گفتاری و مهمتر از همه انجام و عمل این نکات توسط خود والدین را در فراگیری و درونی شدن این
موارد توسط کودک بسیار موثر می داند و به نقش مادر در برنامه ریزی برای ایجاد این عادات تاکید
می کند و می افزاید: مادر با توجه به این نکته که من یک بچه کلاس اولی دارم که باید در سیستم زندگی
خود آن را مد نظر قرار دهم و در مهمانی رفتن ، در زمان خوابیدن و بیدار شدن، گردش و تفریح و
تغذیه و... باید برنامه ریزی جدید داشته باشم چرا که هرچه برنامه بهتری داشته باشم مشکلات کودک
من در تحصیل چه در سال اول و چه در سالهای بعد کمتر خواهد بود . به این طریق مادر عادات خوب
و مفیدی در کودک ایجاد می کند و با ایجاد این عادات آسیب پذیری کودک را در شرایط و موقعیتهای
جدید کمتر می کند.
با نزدیک شدن به روزهای شروع مدرسه آمادگی ورود به کلاس اول ابعاد جدیدتر و فشرده تری را به
خود می گیرد علاوه بر اینکه ایجاد آمادگی با شروع مدرسه به اتمام نمی رسد بلکه جنبه های دیگری
نیز به آن اضافه می شود پس توصیه می کنیم از همین امروز شروع کنید و هر آنچه را که در مورد
کودک خود انجام نداده اید یا کمتر توجه کرده اید را به همراه کودک خود تمرین کنید:
1- نگرانیهایتان را از مدرسه و محیط آموزشی آن برطرف کنید. کودک را از شرایطی که ایجاد نگرانیمی کند دور کنید و بدانید که با برخورد آرام، منطقی و خالی از ترس شما با مدرسه، کودک شما نیز باآرامش بیشتری موقعیت جدید را می پذیرد.
2- یادگیری را امری شیرین و لذت بخش نشان دهید پدر و مادری که با فراگرفتن چیزی جدید شاد وخوشحال می شوند و این شادی را در محیط خانه نشان می دهند به کودک می آموزند که یادگیری و کشفهمه را خوشحال می کند و اصولا امری جذاب و خوشایند است . در واقع با انگیزه های دورنی کودک را بهیادگیری تشویق می کنند.
3- کودکتان را برای داشتن پشتکار جهت انجام کارهای مختلف آماده کنید. کارهای ساده خانه را انتخاب وانجام آن را به عهده کودک بگذارید و موقعیتی فراهم کنید تا کودک بتواند با موفقیت آن کار را به سرانجامبرساند این کار علاوه بر ایجاد حس مسئولیت ،اعتماد به نفس و انگیزه کودک را برای پیگیری و انجامکارهایی که به عهده او گذاشته می شود را بالا می برد.
4- توجه داشته باشید که برای ایجاد عادت مطالعه در کودک هیچ چیز موثر تر از وجود پدر و مادرینیست که در حضور و همراه با کودک مطالعه می کنند و مطالعه را امری لذت بخش نشان می دهند.
5- با کودکانتان صحبت کنید به صحبتهای آنها گوش دهید ، قصه بخوانید و در مورد آن به گفتگویدوطرفه بنشینید.
با این کار مهارت کودکتان را در نشستن ، گوش دادن، صحبت کردن و دقت و تمرکزافزایشمی دهید.
6- اضافه شدن فعالیتهای مدرسه نباید به حذف شدن دیگر نیازهای کودک مثل بازی گردش یا تماشایتلویزیون منجر شود بلکه انجام تکالیف مدرسه باید در کنار سایر نیازها و علائق کودک برنامه ریزی شود واین برنامه را شرایط و وضعیت داخل خانواده شما مشخص می کند و هیچ برنامه ثابت و قطعی در این موردوجود ندارد.
7- در انجام تکالیف کودک خصوصا در روزهای اول مدرسه با او همراهی کنید بدون اینکه به جای اوکارهایش را انجام دهید به او کمک کنید تا در برنامه های درسیش مزه موفقیت را بچشد قبل از اینکه با عدمموفقیت مواجه شود و کارهایش را با شادی و خوشحالی انجام دهد و در این بین ویژگیهای خاص کودکخودتان را در نظر داشته باشید.
8- با ایجاد علاقه نسبت به کارهای مربوط به کودکتان می توانید یار و همراه خوبی برای او باشید و بهطور غیر مستقیم او را به انجام وظایفش ترغیب کنید.
9- به فرزندتان اطمینان دهید که در زمانهایی که او در خانه نیست اتفاق خاص و جذابی در خانه نمی افتددر این صورت فرزندتان با خیال راحت تر ساعات حضور در مدرسه را می پذیرد.
10- قبل از شروع مدرسه کودک را با محیط مدرسه کلاسها، دفتر مدیر و معلمین و سایر کارکنان مدرسهآشنا کنید و به او یاد دهید که در صورت هرگونه نیاز به چه شخصی در مدرسه باید مراجعه کند با این کار ترس و نگرانی فرزندتان را از محیط و افراد ناشناخته مدرسه از بین می برید.
11- در مورد اطلاع از وضعیت کودکتان در مدرسه یا گفتگو با معلم فرزندتان طبق هماهنگی و برنامه معلمعمل کنید. حضور بیش از حد یا به فاصله طولانی نتیجه ای برای شما به دنبال نخواهد داشت. نقش خودتانرا به عنوان پدر و مادر در نظر داشته باشید و وظایف معلم و مدیر را به دوش خود آنها بگذارید.
12- در صورت مخالفت یا راضی نبودن ازبرنامه ها و دیگر مسائل کلاس و مدرسه نزد کودکتان شکایتنکنید بلکه به طور مستقیم با معلم گفتگو کرده و دلایل خودتان را بیان کنید و دلایل معلم را نیز بشنوید. اینکار نه تنها به صمیمیت و بالا رفتن کیفیت روابط شما با مدرسه کمک می کند بلکه به حفظ حرمت و جایگاهمعلم و در نتیجه حرف شنوی کودکتان از آموزگارش منجر می شود.
13- در کنار همه این نکات، روز اول مدرسه را تبدیل به روزی خاص کنید برنامه هایی ترتیب دهید کهکودک به آن علاقه ویژه دارد و یا کار جذابی که تا به حال انجام نداده است برایش ترتیب دهید. داشتن خاطرهخوش از رفتن به مدرسه مهمترین تجربه ای است که باید به دنبال ایجاد آن باشید.
